Toscane – Toscane is een van de meest beboste gebieden van Italië; het achterland van de meer dan 300 km lange kust is begroeid met pijnboombossen en de mediterrane maquis, het ondoordringbare struikgewas bestaat uit steeneik, mirte, brem, dopheide, aardbeien en bramen. Geothermische verschijnselen zorgden voor het ontstaan van thermische bronnen in de buurt van Lucca tot aan de zuidelijke Maremma. De bergtoppen van de Alpi Apuane en de Apennijnen bereiken hoogten tot 2000 m. In de 6e en 7e eeuw v.C. voerden de Grieken in Italië wijn- en olijventeelt in. Deze oeroude cultuurplanten drukken vooral hun stempel op het landschap ten zuiden van Florence en rond Lucca. Toen men de omgeving in de Etruskisch-Romeinse tijd indeelde, verkreeg het gebied door opdeling en onderverdeling door cipressen het tot op heden overheersende aanzien. Het hart van Toscane ligt rond de provinciehoofdstad Siena met het landschap van de Monte Amiata en de Chianti, en in de provincie Arezzo met de gelijknamige hoofdstad en zijn achterland vol geschiedenis. In het noorden strekken zich de uitlopers van de Chianti uit, op de hellingen waarvan robijnrode Chianti Classico wordt verbouwd, in het zuiden van de provincie gedijt op de rode aarde, de Terra di Siena, de beroemde Brunello di Montalcino. De Chianti is zowel bekend om haar landschap als de vruchten van haar land. Betoverend zijn de omringende heuvels met wijngaarden, eiken- en kastanjebossen. Het landschap wordt onderbroken door boerenlandhuizen, tegenwoordig gebruikt als exclusieve vakantiebestemming. De mooie gehuchten, vaak met middeleeuwse burchten, getuigen van de antieke strijd tussen Siena en Florence, terwijl de Romaanse kerkjes uit een ver verleden verrijzen op het golvende landschap. Vanuit Greve bereikt u via een nog ongerept landschap van bossen en wijngaarden het stadje Radda in Chianti, dat ooit hoofdstad was van het Chianti-genootschap alsmede grensstad tussen de valleien van Pesa en Arbia. Toscane is ongetwijfeld de bekendste wijnregio van Italië. Wie Toscane zegt, denkt aan wijn. En dan vooral aan de Chianti die al decennia lang wordt geëxporteerd. In eerste instantie in grote hoeveelheden in de welbekende mandflessen, de ‘fiaschi’, maar later ook als kwaliteitswijn in de gewone ‘bordeaux’-fles. Deze uitstekende wijn was al geliefd in de tijden van de Etrusken en heeft deze regio prestige en wereldfaam bezorgd. In dit gebied, dat ongeveer 800 km² groot is en meer dan 700 wijngaarden telt, worden de druivensoorten voor de vervaardiging van de beroemde Chianti Classico verbouwd. Al in 1444 sloten de stadsgemeenten van Castellina, Radda en Gaiole zich aaneen in de Lega del Chianti, die vaste regels voor de kwaliteit van de hier verbouwde wijnen instelde. In 1874 stelde baron Bettino Ricasoli een mengverhouding voor de Gallo Nero vast: wijnen die als kwaliteitskenmerk de zwarte haan op het etiket hebben, bestaan voor 75 tot 90 procent uit Sangiovese-druiven en voor 5 tot 15 procent uit Canaiolo (voor de karakteristieke robijnrode kleur) of tot hoogstens 10 procent uit de witte soorten Malvasia of Trebbiano. Chianti Classico Bij de laatste modificatie van de productiecode van de Chianti Classico in 1996 zijn er nieuwe regels ingesteld die de kwaliteit van de wijn en de soortaanduiding bevorderen. De belangrijkste verandering hierbij was de ampelographicale samenstelling, ofwel het type druif dat kan worden gebruikt voor de productie van de wijn. Nieuw is dat de minimum aanwezigheid van Sangiovese, de kenmerkende druivensoort van het Chianti gebied, is verhoogd van 75% naar 80%. Dat betekent ook dat Chianto Classico kan bestaan uit 100% Sangiovese. Naast Sangiovese mogen ook andere oorspronkelijke druivensoorten worden gebruikt zoals Canaiolo en Colorini, maar ook internationale druivensoorten als Cabernet Sauvignon en Merlot, tot een maximum van 20%. Vanaf 2006 mogen de beide witte druivensoorten Trebbiano en Malvasia niet langer worden gebruikt. Het voorgeschreven minimum alcoholpercentage voor de reguliere Classico is 12º en voor de Riserva is dat 12,5º. Om de aanduiding Chianti Classico te mogen voeren, worden er nog meer extreme productie-eisen gesteld, welke in de bijgevoegde productiecode te lezen zijn. Sangiovese Wat de Chianti met andere traditionele rode wijnen van de regio gemeen heeft is de druivensoort, de Sangiovese. Sangiovese bepaalt voor het gootste gedeelte de samenstelling van Chianti Classico. Het wordt ook wel de ziel van Chianti Classico genoemd.Deze druivensoort is in extreme mate gevoelig voor externe factoren zoals het terrein en het klimaat. De druif rijpt ook zeker niet voorspelbaar en gelijkmatig. Daarentegen, bestaat er geen enkele druivensoort die zo treffend de karakteristieken van de bodem representeert. Het zandsteen is verantwoordelijk voor het bloemenbouquet, de kalkgrond zorgt voor tonen van wilde bessen en tufsteen of vulkanische grond die tabakgeuren voortbrengen. Maar de geur van viooltjes, die de productiecode aangeeft als een karakteristiek en specifiek element van Chianti Classico, is altijd aanwezig, ongeacht waar de druiven groeien. DOC en DOCG In de jaren ’70 vond er in Toscane een zogeheten ‘moderne renaissance’ op wijngebied plaats. Een drastische verlaging van de productie en het gebruik van moderne technieken in de kelders en de wijngaard leidde uiteindelijk tot 6 DOCG-classificaties en 35 DOC’s die samen 45% van de totale wijngaardoppervlakte ( 65.000 hectare ) bepalen. Voorts telt de regio nog 5 IGT’s. Sinds 1984 mogen zowel de Chianti als de Chianti Classico het DOCG-etiket dragen. Onder de geclassificeerde wijnen van heel Italië staat de Chianti nog steeds aan kop qua productievolume, samen met de Sangiovese di Romagna en de Soave uit de Veneto. Naast de Chianti (Classico) hebben de volgende wijnen een DOCG-classificatie ontvangen: Brunello di Montalcino (1980), Vino Nobile di Montepulciano (1980), Carmignano (1990) en de Vernaccia di San Gimignano (1993). De Vino Nobile di Montepulciano is afkomstig uit de heuvels rond het gelijknamige stadje. In de provincie van Prato, niet ver van Florence, wordt de Carmignano DOCG gemaakt. De Vernaccia di San Gimignano is een droge, bleekgele witte wijn die als eerste wijn in heel Italië al in 1966 de status van DOC verkreeg. De G volgde pas 27 jaar later. Onder de DOC-classificatie vinden we een aantal zeer mooie wijnen. We noemen er enkele. Onder de Pomino DOC valt een rode wijn van de Cabernet, de Merlot en de Sangiovese, geschikt bij varkenslever, biefstuk, venkel en diverse salami’s, en een delicate, sappige witte wijn van de Pinot en de Chardonnay. Uitstekend bij diverse frisse salades en schaal- en schelpdieren. Een aantal rode wijnen die momenteel aan een opmars begonnen zijn, zijn de wijnen die vallen onder de DOC’s van Morellino di Scansano, Montescudaio, Val di Cornia en Capalbio. Alle geven zij rijke, harmonieuze rode wijnen van de Sangiovese, soms aangevuld met Cabernet Sauvignon. De Rosso di Montalcino DOC is feitelijk het jongere en minder knappe broertje van de Brunello di Montalcino. In goede jaren worden de beste druiven voor de Brunello geselecteerd, de overige worden gebruikt voor het maken van de Rosso . In minder goede jaren kan het dus zo zijn dat er alleen Rosso di Montalcino geproduceerd wordt. Vanwege de zeer hoge eisen voor de Brunello kunnen we er desondanks vanuit gaan dat een Rosso ook een goede wijn kan opleveren, bovendien tegen een lagere prijs. Supertuscan Naast de traditionele DOCG en DOC-classificaties is Toscane inmiddels ook bekend geworden met haar zogeheten “Super Toscanen”. Wijnen van zeer ambitieuze producenten die zich in de in de jaren zeventig niet veel gelegen lieten liggen aan de regels van de toenmalige wijnwetgeving. Zij maakten wijnen volgens eigen inzicht en verworven daar al snel faam mee in binnen- en buitenland. De Sassicaia van Tenuta San Guido en de Tignanello van Antinori zijn hier duidelijke voorbeelden van. De eerste gemaakt van Caberbet Sauvignon aangevuld met Sangiovese, de tweede gemaakt van overwegend Sangiovese aangevuld met Cabernet Sauvignon. Beide wijnen, met de Sassicaia als vaandeldrager, waren esemplarisch voor waar de Italiaanse wijnwereld toe in staat was. Dankzij de inspanningen van Marchese Mario Incisa della Rocchetta, grondlegger van het Nieuwe Wijnmaken in Italië en ‘schepper’ van de Sassicaia deed het Franse barrique al in 1944 zijn intrede in Italië. Het zou nog tot de jaren tachtig duren voordat het gebruik ervan ook brede internationale erkenning opleverde. Maar na de successen van Sassicaia en Tignanello volgden anderen producenten dit voorbeeld. De wijnen die niet volgens het toen geldende DOC-reglement gemaakt werden, moesten noodgedwongen tot tafelwijn (Vini da Tavola) gedegradeerd worden. Deze en andere veranderingen in de Italiaanse wijnwereld ten behoeve van de kwaliteit en de export maakten een herziening van de reeds bestaande wijnwet noodzakelijk. Met de komst van de nieuwe wijnwet in 1992 waren de productievoorschriften voor een Vino da Tavola echter gewijzigd. Eén van de eisen was dat bij een VdT geen jaartal op het etiket mocht staan. Een ander punt was dat het wettelijk niet meer was toegestaan een oorsprongsbenaming te vermelden. Dat maakte het wel erg lastig voor de wijnproducenten die de VdT gebruikten voor hun dure top-wijnen voor een select publiek van wijnliefhebbers. Op deze manier bewerkstelligden de autoriteiten een of andere vorm van regulatie, door de producenten de kans te geven hun wijnen als IGT (indicazione geografica tipica) op de markt te brengen, mèt jaartal en oorsprongsbenaming,. Zo werd de Tignanello een IGT en kreeg de Sassicaia in 2001 een eigen DOC onder de naam Bolgheri Sassicaia. Beide wijnen zijn krachtige rode wijnen met een rijk bouquet en een volle, harmonieuze en complexe smaak. Ook andere Toscaanse wijnmakers hebben een soortgelijk paradepaardje bij wijze van ‘visitekaartje’ op de productielijst staan. Vin Santo De trots van vele Toscaanse wijnmakers vormt ongetwijfeld de rijke, zoete Vin Santo . Van oorsprong een ‘Miswijn’, maar vanwege zijn populariteit uitgegroeid tot een waar fenomeen, bekend in binnen- en buitenland. De wijn wordt voornamelijk als witte versie op de markt gebracht, van de ingedroogde druiven van de Trebbiano en/of Malvasia. De zeldzame rode versie wordt gemaakt van de Sangiovese. De witte Vin Santo is een goudgeel tot amberkleurige wijn met een intens bouquet, een krachtige, rijke en complexe smaak met tonen van veel rijp fruit. Het alcoholgehalte ligt rond de 17%. Traditioneel wordt hij gedronken bij de Toscaanse Cantuccini, harde amandelkoekjes, die de Toscanen in de wijn dopen, maar de wijn is ook zeer geschikt als begeleider van diverse vruchtentaarten en zelfs als apéritief.